บทความ
ซิลิโคน ปลอดภัยกว่าพลาสติก? วิธีเลือกของใช้เด็กให้มั่นใจ
20 Nov 2026

ซิลิโคนและพลาสติกเกรดอาหารต่างก็เป็นวัสดุที่กฎอาหารของหลายประเทศอนุญาตให้สัมผัสอาหารได้ ทั้งคู่จึง "ปลอดภัย" ในระดับผ่านการประเมิน แต่จุดแข็งต่างกัน: ซิลิโคนทนความร้อนได้ดีมากและไม่มี BPA ส่วนพลาสติกมีหลายชนิด หลายราคา และหลายดีไซน์ แต่ต้องดูให้ชัดว่าชนิดนั้นออกแบบมาเพื่ออุณหภูมิไหน
ซิลิโคนเกรดอาหารคืออะไร
ซิลิโคน (silicone) ที่ใช้กับอาหารเป็นโพลีเมอร์ตระกูลโพลีซิลอกเซน (polysiloxane) ซึ่งมีสายเคมีหลักเป็นพันธะซิลิคอน–ออกซิเจน (Si–O) ต่างจากพลาสติกที่มีสายหลักเป็นคาร์บอน พันธะ Si–O ที่แข็งแรงนี้ทำให้ซิลิโคนมีเสถียรภาพทางความร้อนสูง ทนอุณหภูมิในชีวิตประจำวันได้กว้าง — ตั้งแต่แช่เย็นจนถึงการต้มหรือฆ่าเชื้อ — โดยไม่เสียรูปและไม่ปล่อยกลิ่น
อีกจุดต่างคือส่วนผสม: ซิลิโคนไม่มี BPA (bisphenol A) หรือสารพลาสติไซเซอร์กลุ่มฟทาเลต ซึ่งเป็นสารที่พบได้ในพลาสติกบางชนิด เช่น พอลิคาร์บอเนตหรือพีวีซี
"เกรดอาหาร" (food-grade) ไม่ใช่มาตรฐานตัวเลขเดียวทั่วโลก แต่เป็นคำบอกว่าวัสดุนั้นผลิตและทดสอบตามกฎควบคุมอาหารสัมผัสของตลาดปลายทาง ผู้ผลิตต้องแสดงเอกสารรับรองการปฏิบัติตามกฎ (Declaration of Compliance) ตามกรอบ Regulation (EC) No 1935/2004 ของยุโรป ส่วนสินค้าที่ขายในไทยอยู่ภายใต้การกำกับของ อย.
พลาสติกก็ผ่านเกณฑ์ได้
ภาชนะพลาสติกไม่ได้ต้องกังวล — พลาสติกหลายชนิดผลิตตามกฎอาหารสัมผัสได้ เช่น เพลียโพรพีลีน (PP) ที่ใช้กันทั่วไปกับอาหาร และเกณฑ์แต่ละตลาดกำหนดของตัวเอง:
- สหภาพยุโรป — Regulation (EU) No 10/2011 ใช้ระบบ positive list: อนุญาตเฉพาะสารที่ระบุในบัญชี พร้อมขีดจำกัดการอพยพของสาร (overall migration limit 10 mg/dm²)
- สหรัฐฯ — 21 CFR Part 177 กำหนดเกณฑ์วัสดุอาหารสัมผัสแต่ละกลุ่ม เช่น 177.2600 สำหรับยางที่นำมาใช้ซ้ำ ซึ่งครอบคลุมซิลิโคนด้วย
- ไทย — อย. กำหนดเกณฑ์สำหรับภาชนะบรรจุอาหาร เช่น ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 435 พ.ศ. 2565 สำหรับภาชนะบรรจุที่ทำจากพลาสติก
ประเด็นที่ถูกพูดถึงมากคือ BPA: ในปี 2011 ยุโรปห้าม BPA ในขวดนมทารก และในปี 2018 ขยายไปถึงแก้วน้ำสำหรับเด็กเล็ก จากนั้น EFSA หน่วยงานด้านความปลอดภัยอาหารของยุโรปประเมิน BPA ใหม่ในปี 2023 และลดค่า TDI (ปริมาณที่ร่างกายได้รับได้ต่อวัน) ลง 20,000 เท่า เหลือเพียง 0.2 ng/กก./วัน พร้อมสรุปว่าปริมาณที่ได้รับจริงอาจเกินค่านี้ — ผลคือ Commission Regulation (EU) 2024/3190 มีผล 20 มกราคม 2025 ห้ามใช้ BPA ในวัสดุอาหารสัมผัสเกือบทุกกลุ่ม ทั้งพลาสติก ชุบเคลือบ ยาง และซิลิโคน โดยมีระยะเปลี่ยนผ่านสำหรับสินค้าเดิมจนถึง 20 กรกฎาคม 2026
ดังนั้น "BPA-free" ในยุโรปหลัง 2025 ไม่ใช่แค่คำโฆษณา แต่เป็นข้อบังคับทางกฎหมาย — และนี่คือเหตุผลที่แบรนด์ภาชนะเด็กหลายรายหันไปใช้ซิลิโคน
เปรียบเทียบ: ซิลิโคน vs พลาสติก
- ความร้อน — ซิลิโคนทนความร้อนได้สูงกว่ามาก ใช้งานต้ม ฆ่าเชื้อ หรือเครื่องล้างจานได้ (ตามคำแนะนำผู้ผลิต) พลาสติกทนได้เฉพาะอุณหภูมิที่ระบุ ควรดูสัญลักษณ์และฉลากเสมอ
- BPA — ซิลิโคนไม่มี BPA โดยธรรมชาติ ส่วนพลาสติกต้องดูชนิด: พอลิคาร์บอเนต (PC) มี BPA ขณะที่ PP และ PE ไม่มี
- น้ำหนัก — พลาสติกส่วนใหญ่เบากว่า เหมาะกับของที่ต้องพกพา
- ความหลากหลาย — พลาสติกมีสีสันและรูปทรงหลากหลายกว่า และมักมีราคาเริ่มต้นที่เข้าถึงง่ายกว่า
- ความทนทาน — ซิลิโคนไม่กรอบ ไม่ซีดง่าย และคงรูปเดิมหลังใช้งาน ส่วนพลาสติกเป็นรอย คราบ หรือกรอบขึ้นเมื่อเจอความร้อนและแสงเป็นเวลานาน
วิธีเลือกของใช้เด็กให้ปลอดภัย
- ดูการรับรอง — สินค้าควรระบุว่าเป็น food-grade หรือ food contact พร้อมผู้ผลิตที่ตรวจสอบได้ และสำหรับสินค้าในไทย ดูฉลากที่ปฏิบัติตามข้อกำหนดของ อย.
- อ่านเรื่อง BPA ให้ดี — "BPA-free" เป็นเรื่องดีเสมอ แต่ในยุโรปตอนนี้ BPA ถูกห้ามแล้วในวัสดุอาหารสัมผัสแทบทั้งระบบ ในตลาดอื่นยังเป็นคำเคลมของผู้ผลิต ควรดูควบคู่กับมาตรฐานอาหารสัมผัส
- ดูสัญลักษณ์ทนร้อน — ถ้วยหรือชามที่ต้องเจออาหารร้อนหรือไมโครเวฟ ควรระบุชัดเจนว่าทนความร้อนได้
- ตามคำแนะนำการดูแล — ซิลิโคนส่วนใหญ่ล้างเครื่องและต้มฆ่าเชื้อได้ พลาสติกตามฉลาก; หลีกเลี่ยงการใช้ของมีคมกับผิววัสดุ
- สังเกตสภาพ — สีเปลี่ยน ผิวกะเทาะ หรือผิวเหนียว = ควรเปลี่ยน ทั้งในซิลิโคนและพลาสติก
- กลิ่น — สินค้าใหม่ที่มีกลิ่นเคมีแรงผิดปกติ ควรล้างก่อนใช้ ถ้ากลิ่นไม่หายไป ควรหยุดใช้
ถาม-ตอบ (FAQ)
ซิลิโคนปลอดภัยกว่าพลาสติกเสมอไหม? ไม่ใช่เสมอ — วัสดุทั้งสองผ่านเกณฑ์อาหารสัมผัสได้ ซิลิโคนได้เปรียบที่ทนความร้อนสูงและไม่มี BPA แต่พลาสติกบางชนิด เช่น PP ก็ปลอดภัยและเหมาะกับงานเฉพาะทาง
ซิลิโคนใส่ไมโครเวฟได้ไหม? ซิลิโคนเกรดอาหารส่วนใหญ่ทนความร้อนระดับไมโครเวฟได้ แต่ควรทำตามคำแนะนำของผู้ผลิตเสมอ
BPA-free หมายความว่าอะไร? คือไม่ใช้สาร BPA ในการผลิต ตั้งแต่ 2025 ยุโรปห้าม BPA ในวัสดุอาหารสัมผัสแล้ว แต่ในตลาดอื่นยังเป็นคำเคลมของผู้ผลิต — ควรดูควบคู่กับมาตรฐานอาหารสัมผัส
ซิลิโคนใช้ได้นานแค่ไหน? ไม่มีมาตรฐานกำหนดอายุที่ตายตัว — ตราบใดที่ผิวไม่เสียหาย ไม่เปลี่ยนสี และไม่เหนียว ก็ใช้งานต่อได้
จะรู้ได้อย่างไรว่าผ่านมาตรฐาน? ดูข้อมูลผู้ผลิตที่ระบุกฎหรือมาตรฐานที่ปฏิบัติตาม และสำหรับสินค้าขายในไทย ดูการปฏิบัติตามข้อกำหนดของ อย.
เลือกของใช้เด็กที่ The Little Store
The Little Store มีของใช้เด็กและอุปกรณ์ป้อนอาหารจากแบรนด์ที่คัดมา — หากไม่แน่ใจเรื่องวัสดุของชิ้นไหน ให้สอบถามพนักงานหน้าร้านหรือผู้ผลิตได้โดยตรง และถ้ากำลังหาข้อมูลกฎไทยสำหรับสินค้าเด็กที่สัมผัสอาหาร อ่านต่อได้ที่ สินค้าแม่และเด็กกับกฎไทย: TISI, อย. และฉลาก
แหล่งอ้างอิง
- Regulation (EU) No 10/2011 on plastic materials and articles intended to come into contact with food — EUR-Lex (สหภาพยุโรป)
- Commission Regulation (EU) 2024/3190 on bisphenol A and other bisphenols in food contact materials — EUR-Lex (สหภาพยุโรป)
- Re-evaluation of the risks to public health related to the presence of bisphenol A (BPA) in foodstuffs (plain language summary) — EFSA (European Food Safety Authority)
- 21 CFR 177.2600 — Rubber articles intended for repeated use — U.S. eCFR (U.S. Food and Drug Administration)
- ภาชนะบรรจุที่ทำจากพลาสติก — อย. (Thai FDA)
